Cisza. Zero rozmów, zero uśmiechu.
W telefonie – świat pełen bodźców, lajków, obrazów.
W lustrze – ciało, które staje się wrogiem.
Na zewnątrz – pozorny spokój.
W środku – krzyk, którego nikt nie słyszy.
To już nie pojedyncze przypadki – to narastająca fala, która wymaga natychmiastowej uwagi i kompleksowego podejścia. W gabinecie psychiatry dziecięcego mamy narzędzia dające szansę, by tę ciszę przerwać.
Gdy kontrola wymyka się spod kontroli…
Wystąpienie naszej lek. Idy Zasady pt. „W niewoli lustra – gdy głód staje się nałogiem” doskonale oddaje mechanizm zaburzeń odżywiania. Anoreksja, bulimia czy kompulsywne objadanie się to nie są diety, które wymknęły się spod kontroli. To często wołanie o pomoc i próba odzyskania kontroli w życiu, w którym młody człowiek czuje się bezsilny. Jedzenie, ciało i waga stają się obsesją, a relacja z jedzeniem przeradza się w nałóg.
Co gorsza, zaburzenia odżywiania mają często podłoże lękowe, depresyjne lub traumatyczne. Są jak wierzchołek góry lodowej – na dole czają się nierozwiązane problemy emocjonalne, niska samoocena, trudności w relacjach z rówieśnikami czy presja otoczenia i mediów społecznościowych. Leczenie zatem musi wykraczać daleko poza samo jedzenie – musi sięgnąć do głębokich ran psychicznych.
Cyfrowy cień i inne nałogi
Obok zaburzeń odżywiania, na konferencji omawiano całe spektrum uzależnień, z którymi mierzą się najmłodsi. Uzależnienie od substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki) wciąż jest realnym zagrożeniem, lecz w ostatnich latach na plan pierwszy wysuwają się uzależnienia behawioralne.
Mówimy tu o:
– uzależnieniu od internetu i gier komputerowych (gaming disorder) – świat wirtualny oferuje natychmiastową nagrodę, ucieczkę od problemów szkolnych czy domowych i poczucie kompetencji, którego brakuje w „realu”. gdy tracimy kontakt ze światem, z przyjaciółmi i obowiązkami na rzecz ekranu – to jest już sygnał alarmowy
– uzależnieniu od mediów społecznościowych – ciągła pogoń za lajkami, porównywanie się z idealizowanymi obrazami i lęk przed FOMO (fear of missing out) budują ogromny stres i znacząco obniżają poczucie własnej wartości
W obu przypadkach mechanizm jest ten sam – młody człowiek ucieka od trudnych emocji w czynność, która chwilowo je znieczula. Nałóg staje się patologicznym sposobem radzenia sobie ze stresem.
Jak rozpoznać, zareagować i leczyć? Sygnały alarmowe – bądź czuły na zmianę
– W sferze odżywiania i ciała (ZŻ) może to być drastyczna zmiana nawyków żywieniowych – nagłe wykluczanie całych grup produktów, nieuzasadnione przejście na restrykcyjne diety czy obsesyjne zainteresowanie składami potraw. Z czasem dochodzi do skrajnego liczenia kalorii i nieustannego kontrolowania masy ciała poprzez codzienne, a nawet wielokrotne w ciągu dnia ważenie się. Niepokój powinno budzić także unikanie posiłków w towarzystwie – dziecko izoluje się od wspólnych obiadów, twierdząc, że już jadło, albo chowa jedzenie w pokoju, by nikt nie zauważył problemu. Równocześnie pojawia się nadmierna aktywność fizyczna, nieadekwatna do wieku czy potrzeb organizmu – wielogodzinne treningi, wymuszone ćwiczenia po każdym posiłku, poczucie winy, gdy aktywność zostanie pominięta.
Najbardziej charakterystyczny jest jednak ciągły, intensywny niepokój związany z wyglądem – lęk przed przybraniem na wadze, obsesyjne kontrolowanie sylwetki w lustrze, a czasem wręcz przekonanie, że ciało jest „za duże”, mimo wyraźnej utraty masy. Wszystkie te sygnały układają się w obraz zaburzeń, które nie dotyczą tylko jedzenia, ale przede wszystkim głębokiego cierpienia emocjonalnego.
– W sferze zachowań i relacji (uzależnienia behawioralne) niepokojące sygnały również mogą rozwijać się stopniowo, a ich źródło bywa trudne do uchwycenia. Pierwszym z nich jest izolacja społeczna – dziecko rezygnuje z dotychczasowych hobby, przestaje spotykać się z przyjaciółmi, a cały swój czas poświęca aktywnościom online. To, co dawniej sprawiało radość, przestaje istnieć, bo świat wirtualny staje się jedynym miejscem dającym poczucie satysfakcji. Z biegiem czasu widać także pogorszenie wyników w nauce i brak zainteresowania obowiązkami – lekcje, prace domowe czy domowe zadania przestają mieć znaczenie, bo priorytetem staje się kolejna gra, kolejny filmik, kolejna godzina w mediach społecznościowych.
Charakterystycznym objawem bywa również agresja lub skrajne rozdrażnienie, kiedy próbuje się ograniczyć dostęp do telefonu czy komputera. Nawet drobna próba oderwania od ekranu wywołuje gwałtowną reakcję emocjonalną, a czasem poczucie, że odbiera się dziecku „coś niezbędnego do życia”. Niepokój powinny wzbudzić także kłamstwa i ukrywanie czasu spędzonego w sieci – zatajanie godzin korzystania z urządzeń, minimalizowanie problemu, czy wręcz podwójne życie online i offline. Wszystko to świadczy o tym, że cyfrowa aktywność przestaje być rozrywką, a zaczyna pełnić funkcję ucieczki i radzenia sobie z emocjami, co jest typowym mechanizmem uzależnienia.
Rola wczesnej interwencji – czas to zdrowie!
Im dłużej problem jest bagatelizowany, tym głębiej zakorzenia się w psychice, a leczenie staje się dłuższe i bardziej skomplikowane. Co możesz zrobić jako rodzic lub opiekun?
– rozmawiaj, nie oceniaj – zacznij od empatii. nie oskarżaj o brak silnej woli. powiedz: „widzę, że masz ostatnio trudny czas i martwi mnie, jak bardzo izolujesz się w pokoju/jak obsesyjnie podchodzisz do jedzenia”
– szukaj specjalisty – uzależnienie i ZŻ to choroba, a nie wada charakteru. konieczna jest konsultacja z psychiatrą dziecięcym (jak nasza lek. Ida Zasada) lub psychoterapeutą uzależnień. to oni pomogą zdiagnozować podłoże problemu
– wprowadź zmiany w środowisku: w przypadku uzależnień cyfrowych ustal jasne zasady, godziny bez ekranu, wzmacniaj alternatywne aktywności (sport, pasje). w przypadku ZŻ wprowadź rutynę posiłków i dbaj o zdrową atmosferę wokół jedzenia w domu
Kompleksowe metody terapeutyczne
– psychoterapia indywidualna – najczęściej stosowaną i najskuteczniejszą metodą jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga zmienić destrukcyjne wzorce myślenia i zachowania. niezbędna bywa też terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), szczególnie przy problemach z regulacją emocji
— terapia rodzinna – kluczowa przy ZŻ i uzależnieniach. często cały system rodzinny wymaga wsparcia i zmiany wzorców komunikacji, by młody człowiek mógł wyzdrowieć. rodzice muszą nauczyć się wspierać bez nadkontroli
– wsparcie psychiatryczne – często konieczne jest wsparcie farmakologiczne (leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe) w celu opanowania współistniejących zaburzeń – depresji, lęków, OCD, które stanowią paliwo dla nałogu
Jesteśmy dumni, że nasi specjaliści, jak lek. Ida Zasada, są głosem w tej dyskusji. To nasz obowiązek, by słuchać ciszy, która krzyczy. Tylko dzięki profesjonalnej wiedzy i wspólnej pracy (specjaliści + rodzice) możemy realnie pomóc naszym dzieciom wyjść z niewoli nałogu i odzyskać radość życia. Pamiętaj – jeśli zauważasz niepokojące sygnały, działaj. Czekanie nigdy nie jest dobrym rozwiązaniem w przypadku zdrowia psychicznego.
Czujesz, że Twoja pociecha potrzebuje konsultacji? Skontaktuj się z nami: rejestracja@bluemed.pl, tel. +48328898090
Drogi Rodzicu, jeśli Twoje dziecko zmaga się z częstymi przeziębieniami czy uporczywym kaszlem – skontaktuj się z nami: 32 899 80 90 lub rejestracja@bluemed.pl. Jesień może być pięknym czasem – pod warunkiem, że zatroszczymy się o zdrowie najmłodszych. A Wy, macie już swoje sprawdzone sposoby na jesienną odporność? ♡